BÀI TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE VỀ BỆNH ĐAU THÂN KINH TỌA

BÀI TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE

VỀ BỆNH ĐAU THÂN KINH TỌA

Đau thần kinh toạ là bệnh lý khá phổ biến hiện nay. Bệnh lý này gây ra nhiều đau đớn, khó chịu và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Vậy cụ thể đau thần kinh tọa có nguy hiểm không?

Dây thần kinh tọa còn gọi là dây thần kinh hông to là dây thần kinh dài nhất cơ thể đi từ phần dưới thắt lưng đến tận ngón chân. Có 2 dây thần kinh tọa trái phải để điều khiển từng bên tương ứng. Thần kinh tọa có ba chức năng chính là chi phối ,cảm giác vận động dinh dưỡng, góp phần nuôi dưỡng các phần mà nó đi qua.

Việc tìm hiểu về bệnh đau thần kinh tọa là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp bạn phòng tránh cũng như kịp thời phát hiện bệnh để điều trị hiệu quả.

Đau thần kinh tọa là gì?

Dây thần kinh tọa là một bộ phận quan trọng bắt đầu từ cuối cột sống kéo dài đến các ngón chân. Đây được xem là dây thần kinh dài nhất của cơ thể và mỗi người thường có 2 dây thần kinh tọa. Dây thần kinh này có chức năng tham gia vào hoạt động điều khiển cảm giác vận động và cung cấp dinh dưỡng, năng lượng mà dây này đi qua.

Đau dây thần kinh tọa là hiện tượng dây thần kinh tọa bị tổn thương gây ra cảm giác đau nhức từ điểm đầu là phần cuối cột sống đến điểm cuối là ngón chân. Tổn thương có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên dây thần kinh tọa và có hướng lan khác nhau. Thông thường, khi gặp tình trạng này bệnh nhân chỉ đau 1 bên dây thần kinh.

Nguyên nhân

Có nhiều tác nhân gây nên tình trạng đau thần kinh tọa. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây ra sẽ giúp các bác sĩ đưa ra được phương pháp điều trị phù hợp nhất. Đau thần kinh tọa gây ra các nguyên nhân như: 

- Thoát vị đĩa đệm: nếu người bệnh đang bị thoát bị đĩa đệm thì rất dễ mắc phải đau dây thần kinh tọa. Đặc biệt, nếu bị tình trạng này tại vị trí L4L5 hoặc L5S1 thì khả năng mắc sẽ cao hơn. 

- Gặp chấn thương: người bệnh gặp các chấn thương mạnh tại vùng từ thắt lưng đến bàn chân có thể bị đau thần kinh tọa nếu không được xử lý kịp thời và đúng cách. Nếu chấn thương ở vị trí khác, bạn vẫn có thể bị đau thần kinh tọa như khả năng thấp hơn.

- Tuổi tác: tuổi tác cũng là yếu tố dẫn đến đau thần kinh tọa. Tuổi tác càng cao, các cơ và xương khớp dần bị lão hoá, dễ mắc các thương tổn, dễ dàng mắc các vấn đề về xương khớp, trong đó phải kể đến đau dây thần kinh tọa.

- Thói quen sinh hoạt không đúng cách: và đặc thù công việc phải đứng, ngồi trong thời gian dài hoặc nhiều chị em phụ nữ có thói quen đi giày cao gót làm gia tăng nguy cơ mắc đau thần kinh tọa.

- Làm công việc nặng nhọc: các công việc nặng nhọc, chẳng hạn như khuân vác sẽ khiến dây thần kinh bị chèn ép, trong đó có dây thần kinh tọa. Nếu để tình trạng này tiếp diễn trong thời gian dài có thể dẫn tới đau thần kinh tọa. 

Triệu chứng

Giống như tên gọi, triệu chứng dễ dàng nhận biết của bệnh chính là các cơn đau nhức tại những nơi mà dây thần kinh tọa đi qua và các vùng xung quanh. Ngoài ra, nếu phát hiện một trong các dấu hiệu sau đây, bạn nên đến bệnh viện càng sớm càng tốt để chẩn đoán cũng như điều trị bệnh kịp thời tránh để lại các di chứng lâu dài:

- Đau nhức tại các bộ phận mà dây thần kinh tọa đi qua: mức độ cơn đau sẽ khác nhau tùy vị trí. Chẳng hạn như, tại rễ dây thần kinh L5, thì đau từ thắt lưng hướng lanxuống mặt ngoài tới tận ngón chân cái, nếu đau rễ thần kinh S1, thì đau từ thắt lưng lan xuống mông chân mặt sau cẳng chân lòng bàn chân tới tận ngón chânút.

- Đau cột sống thắt lưng: đây là dấu hiệu phổ biến ở các bệnh nhân bị đau thần kinh tọa. Cơn đau sẽ xuất hiện từ mông đến các vùng sau chân có thể diễn ra âm ỉ hoặc dữ dội. Mức độ các cơn đau sẽ càng rõ rệt khi thực hiện các hành động như cúi người, gập người. Ở các bệnh nhân nặng, tình trạng đau nhức có thể ảnh hưởng tới 1 bên cơ thể.

- Cơ yếu, tê bì, nóng rát: các dấu hiệu này khá thường gặp ở bệnh nhân đau thần kinh tọa. Tuy không nguy hiểm không các triệu chứng này ảnh hưởng tới việc đi lại cũng như sinh hoạt của bệnh nhân.

- Khi nào cần đến khám bác sĩ?

Dưới đây là một số triệu chứng nghiêm trọng người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ khi nhận thấy để tránh các biến chưng:

Đau chân dữ dội kéo dài hơn vài giờ.

Tê hoặc yếu cơ ở cùng một chân.

Mất kiểm soát ruột hoặc bàng quang (tình trạng này có thể do hội chứng đuôi ngựa gây nên, làm ảnh hưởng đến các bó dây thần kinh ở phần cuối của tủy sống).

 Đau thần kinh tọa có nguy hiểm không? 

Đau thần kinh toạ mang lại nhiều đau đớn và khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Ngoài ra, nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh có thể gây nên các biến chứng, có thể kể đến như:

- Teo cơ: lúc mới mắc phải, tình trạng này chỉ khiến người bệnh khó khăn hơn trong việc đi lại, vận động. Tuy nhiên, theo thời gian, tình trạng bệnh càng nặng, các cơ cũng dần bị teo tóp lại và hoạt động chức năng bị suy giảm rõ rệt.

- Đau cứng cột sống: đau thần kinh toạ có thể dẫn đến cứng cột sống, kèm theo đó là chứng co thắt cơ và các chi dưới không còn khả năng hoạt động.

- Liệt: tình trạng này khá nguy hiểm và khó điều trị. Nhẹ thì người bệnh chỉ bị yếu cơ ảnh hưởng một phân chức năng , nặng thì liệt hoàn toàn.

- Chức năng bàng quang suy giảm: biến chứng khiến người bệnh đi đại, tiểu tiện không tự chủ. Điều này khiến người bệnh tự ti, mặc cảm, lâu dần có thể hình thành các bệnh lý về tâm lý.

Cách phòng ngừa đau thần kinh tọa

Một số nguyên nhân khiến dây thần kinh tọa bị đau có thể không ngăn ngừa được, chẳng hạn như bệnh thoái hóa đĩa đệm, đau thần kinh tọa do mang thai hoặc tai nạn. Tuy nhiên, việc thực hiện một số giải pháp phòng bệnh đau thần kinh tọa hiệu quả cũng có thể giúp bảo vệ lưng và giảm rủi ro, bao gồm:

- Duy trì tư thế đúng: Thực hành tư thế đúng khi bạn ngồi, đứng, nâng đồ vật và ngủ sẽ giúp giảm áp lực lên lưng dưới.

- Không hút thuốc: Nicotin làm giảm lượng máu cung cấp cho xương, từ đó dẫn đến suy yếu, căng thẳng cho cột sống và đĩa đệm.

- Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân và chế độ ăn uống thiếu chất có liên quan đến chứng viêm và đau khắp cơ thể. Do đó, việc duy trì cân nặng lý tưởng cho cơ thể là giải pháp quan trọng để giúp làm giảm căng thẳng cho cột sống.

- Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục đều đặn giúp kéo giãn và giữ cho các khớp, cột sống luôn linh hoạt đồng thời tăng cường sức mạnh cho cơ vùng bụng và lưng dưới.

- Chọn các hoạt động thể chất ít gây tổn thương lưng: Bơi lội, đi bộ, yoga hoặc thái cực quyền.

- Tránh chấn thương: Mang giày vừa vặn, giữ cầu thang và lối đi luôn khô ráo, ngăn nắp để tránh té ngã, gây chấn thương.

- Ngoài ra, bạn cũng có thể bổ sung một số loại thực phẩm tốt cho tình trạng đau thần kinh tọa để giảm các triệu chứng đau của bệnh

Các biện pháp chẩn đoán bệnh Đau thần kinh tọa

- Chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng: Đau từ thắt lưng lan xuống mông, đùi, chân

- Hệ thống điểm đau Valleix, dấu chuông bấm dương tính.

- Dấu hiệu Lasègue dương tính.

- Phản xạ gân xương: Phản xạ gân bánh chè giảm hoặc mất trong tổn thương rễ L5, phản xạ gân gót giảm hoặc mất trong tổn thương rễ S1.

- Cận lâm sàng chẩn đoán

- Chụp Xquang thường quy cột sống thắt lưng: ít có giá trị chẩn đoán nguyên nhân. Đa số các trường hợp Xquang thường quy bình thường hoặc có dấu hiệu thoái hóa cột sống thắt lưng, trượt đốt sống.

- Chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống thắt lưng: nhằm xác định chính xác dạng tổn thương cũng như vị trí khối thoát vị, mức độ thoát vị đĩa đệm, đồng thời có thể phát hiện các nguyên nhân ít gặp khác (viêm đĩa đệm đốt sống, khối u, …).

- Chụp CT-scan: chỉ được chỉ định khi không có điều kiện chụp cộng hưởng từ.

- Điện cơ (EMG): giúp phát hiện và đánh giá tổn thương các rễ thần kinh.Thử nghiệm này đo các xung điện được tạo ra bởi các dây thần kinh và phản ứng của cơ bắp của bạn. Xét nghiệm này có thể xác nhận chèn ép dây thần kinh do thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống (hẹp ống sống).

Các biện pháp điều trị bệnh Đau thần kinh tọa

Nguyên tắc điều trị đau thần kinh tọa:

- Điều trị theo nguyên nhân (thường gặp nhất là thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng)

- Giảm đau và phục hồi vận động nhanh.

- Điều trị nội khoa với những trường hợp nhẹ và vừa.

- Can thiệp ngoại khoa khi có những biến chứng liên quan đến vận động, cảm giác.

- Đau thần kinh tọa do nguyên nhân ác tính: điều trị giải ép cột sống kết hợp điều trị chuyên khoa.

Điều trị nội khoa

- Chế độ nghỉ ngơi: nằm giường cứng, tránh các động tác mạnh đột ngột, mang vác nặng, đứng, ngồi quá lâu.

Điều trị thuốc

- Thuốc giảm đau, tùy mức độ đau mà sử dụng một hoặc phối hợp các thuốc giảm đau sau đây: paracetamol, NSAID, cần lưu ý các tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hóa, tim, gan, thận. Xem xét phối hợp với thuốc bảo vệ dạ dày và thuốc giảm tiết acid để giảm nguy cơ viêm loét dạ dày tá tràng.

- Trong trường hợp đau nhiều có thể cần phải dùng đến các chế phẩm thuốc phiện như morphin.

- Thuốc giãn cơ

- Thuốc giảm đau thần kinh

- Các thuốc vitamin nhóm B

- Tiêm corticosteroid ngoài màng cứng: giảm đau do rễ trong bệnh thần kinh tọa, có thể tiêm dưới hướng dẫn của màn huỳnh quang tăng sáng hoặc CT.

Điều trị vật lý trị liệu

- Khi cơn đau cấp tính  được cải thiện, bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có thể thiết kế chương trình phục hồi chức năng để giúp ngăn ngừa chấn thương trong tương lai. Điều này thường bao gồm các bài tập để điều chỉnh tư thế của bạn, tăng cường cơ bắp hỗ trợ lưng và cải thiện tính linh hoạt

- Mát xa liệu pháp.

- Thể dục trị liệu: những bài tập kéo giãn cột sống, xà đơn treo người nhẹ. bơi, một số bài tập cơ lưng giúp tăng cường sức mạnh cột sống.

- Đeo đai lưng hỗ trợ nhằm tránh quá tải trên đĩa đệm cột sống

- Kéo giãn cột sống, điện xung, siêu âm trị liệu...

Điều trị ngoại khoa

- Chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại hoặc những trường hợp có chèn ép nặng (hội chứng đuôi ngựa, hẹp ống sống, liệt chi dưới…), teo cơ. Tùy theo tình trạng thoát vị, trượt đốt sống hoặc u chèn ép cũng như điều kiện kỹ thuật cho phép mà sử dụng các phương pháp phẫu thuật khác nhau (nội soi, sóng cao tần, vi phẫu hoặc mổ hở, làm vững cột sống). Hai phương pháp phẫu thuật thường sử dụng:

- Phẫu thuật lấy nhân đệm: cắt bỏ một phần nhỏ đĩa đệm thoát vị gây chèn ép thần kinh. Chỉ định sau khi điều trị đau 03 -6 tháng không kết quả. Trường hợp bệnh nhân đã có biến chứng hạn chế vận động và rối loạn cảm giác nặng, cần phẫu thuật sớm hơn.

- Phẫu thuật cắt cung sau đốt sống: chỉ định đối với đau thần kinh tọa do hẹp ống sống, phương pháp này làm cột sống mất vững và dễ tái phát.

- Trường hợp trượt đốt sống gây chèn ép thần kinh nặng: cố định bằng phương pháp làm cứng đốt sống, nẹp vít cột sống.

Điều trị hỗ trợ

- Chườm lạnh: ban đầu, có thể được cứu trợ từ một túi lạnh đặt trên vùng đau đến 20 phút vài lần một ngày. Sử dụng một túi nước đá được bọc trong một chiếc khăn sạch.

- Chườm nóng: sau hai đến ba ngày, áp dụng nhiệt cho các khu vực bị tổn thương. Sử dụng túi chườm nóng, đèn nhiệt hoặc miếng sưởi ở cài đặt thấp nhất. Nếu tiếp tục bị đau, hãy thử xen kẽ túi chườm ấm và lạnh.

Điều trị khác

Các liệu pháp thay thế thường được sử dụng cho đau thắt lưng bao gồm:

- Châm cứu. Trong châm cứu, người hành nghề đưa những chiếc kim mỏng vào tóc vào những điểm cụ thể trên cơ thể bạn. Một số nghiên cứu cho rằng châm cứu có thể giúp giảm đau lưng, trong khi những người khác không tìm thấy lợi ích. Nếu bạn quyết định thử châm cứu, hãy chọn một học viên được cấp phép để đảm bảo rằng họ đã được đào tạo mở rộng.

- Nắn khớp xương. Điều chỉnh cột sống (thao tác) là một hình thức trị liệu thần kinh cột sống được sử dụng để điều trị hạn chế vận động cột sống. Mục tiêu là để khôi phục chuyển động của cột sống và kết quả là cải thiện chức năng và giảm đau. Thao tác cột sống dường như có hiệu quả và an toàn như các phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho đau thắt lưng, nhưng có thể không phù hợp để giảm đau.

BS.Đinh Thương Huyền

Nguồn tin: